Mỹ phẩm bạn đang dùng có chứa chất gây ung thư không?

Mỹ phẩm gây ung thư là mối quan tâm lớn của người tiêu dùng hiện nay, đặc biệt khi các sản phẩm làm đẹp ngày càng đa dạng, nhưng chất lượng và thành phần chưa được kiểm soát chặt chẽ. Vấn đề được nhiều người đặt ra là: mỹ phẩm có gây ung thư không? 

Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các thành phần nguy hại, cơ chế ảnh hưởng đến cơ thể, các nghiên cứu khoa học, đồng thời hướng dẫn cách chọn lựa mỹ phẩm an toàn để giảm thiểu nguy cơ ung thư.

Mỹ phẩm gây ung thư không?

Nói về mỹ phẩm gây ung thư, đã số các báo cáo khoa học đều kết luận “có khả năng ảnh hưởng nhưng không phải tất cả”. 

Mỹ phẩm bao gồm rất nhiều loại sản phẩm chăm sóc cá nhân. Một số người có thể gặp các vấn đề sức khỏe như kích ứng da, mắt hoặc phản ứng dị ứng khi sử dụng, nhưng những triệu chứng này thường chỉ xảy ra tạm thời và biến mất nếu ngừng dùng sản phẩm.

Về nguy cơ lâu dài, đặc biệt là ung thư, hiện vẫn chưa có bằng chứng thuyết phục cho tất cả sản phẩm. Nguyên nhân là do nhiều thành phần trong mỹ phẩm chưa được nghiên cứu đầy đủ về tác động lâu dài trên con người. Ngay cả những hóa chất đã được thử nghiệm, kết quả đôi khi không rõ ràng: một số hóa chất có độc tính ở nồng độ cao hoặc liều lượng lớn, nhưng trong mỹ phẩm, liều lượng thường thấp hơn nhiều so với mức gây hại trong nghiên cứu. 

Thêm vào đó, cách sử dụng sản phẩm (thoa lên da, tiếp xúc gián tiếp) khác với điều kiện thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, và thông tin về mức độ hấp thụ thực tế vào cơ thể còn hạn chế.

Do đó, nguy cơ gây ung thư khi sử dụng mỹ phẩm trong điều kiện thông thường là tương đối thấp, nhưng không thể hoàn toàn loại trừ.

Các thành phần nguy hại trong mỹ phẩm ảnh hưởng sức khỏe

Theo IARC (Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế), trong 113 chất được xếp vào nhóm 1 - chắc chắn gây ung thư, có ít nhất 11 chất từng xuất hiện trong sản phẩm chăm sóc cá nhân. Dưới đây là chi tiết các thành phần nguy hại:

Formaldehyde 

Được sử dụng trực tiếp trong một số sản phẩm như thuốc duỗi tóc keratin và các chất bảo quản giải phóng formaldehyde (FRPs) trong sơn móng tay, phấn mắt, mascara, dầu gội và kem má hồng để ngăn vi khuẩn. Formaldehyde được IARC, NTP và California EPA xếp vào nhóm chất gây ung thư cho người, đồng thời có thể gây kích ứng mắt, mũi, họng và hệ hô hấp.

Một số quốc gia như Nhật Bản cấm sử dụng formaldehyde trong mỹ phẩm, EU giới hạn nồng độ tối đa 5% trong sản phẩm hoàn thiện.

Phenacetin

Mặc dù không còn sử dụng như dược phẩm, phenacetin vẫn thỉnh thoảng xuất hiện trong một số sản phẩm chăm sóc cá nhân như thuốc tẩy lông mặt, tẩy lông cơ thể, nhuộm tóc. 

Các nghiên cứu chỉ ra rằng phenacetin có thể gây ung thư vú, đồng thời ảnh hưởng xấu đến thận và gây thiếu máu. Sự nguy hại của phenacetin được xác nhận bởi IARC và Prop 65, xếp vào nhóm chất gây ung thư cho người. Việc tiếp xúc lâu dài, dù với liều lượng nhỏ trong mỹ phẩm, vẫn có thể tiềm ẩn rủi ro.

Coal tar – nhựa than đá

Đây là một sản phẩm phụ của quá trình chế biến than đá, đã được xác nhận là chất gây ung thư chắc chắn bởi IARC, NTP và EPA. Coal tar có thể được tìm thấy trong các sản phẩm thuốc nhuộm tóc, dầu gội, dầu gội trị gàu, sản phẩm điều trị da đỏ hoặc rosacea. 

Nguy cơ ung thư từ coal tar chủ yếu xuất phát từ các polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs), vốn có khả năng làm hỏng DNA, dẫn đến các đột biến tế bào. Tiếp xúc lâu dài với PAHs trong coal tar có thể làm tăng nguy cơ ung thư da, phổi, bàng quang, và các vấn đề về sinh sản. Châu Âu đã cấm hoàn toàn việc sử dụng coal tar trong mỹ phẩm vì lý do này.

Benzene 

Đây là hóa chất được tạo ra trong quá trình sản xuất nhựa và chất tẩy rửa, đã được thông báo tồn tại trong một số loại dầu xả, các sản phẩm tạo kiểu tóc. Benzene là chất gây ung thư chắc chắn cho người, được IARC và NTP xác nhận. 

Tiếp xúc lâu dài với benzene có thể dẫn đến bệnh bạch cầu, tổn thương hệ máu và thậm chí liên quan đến ung thư vú trên động vật thí nghiệm. EU nghiêm cấm benzene trong mỹ phẩm do khả năng gây độc và nguy cơ tích tụ trong cơ thể.

Dầu khoáng chưa tinh chế hoặc tinh chế nhẹ

Thường được dùng trong kem dưỡng, son môi, phấn mắt, sản phẩm chăm sóc tóc. Dầu khoáng này chứa một lượng lớn PAHs, vốn là chất gây ung thư. Theo IARC, NTP và Prop 65, tiếp xúc lâu dài với dầu khoáng chưa tinh chế có thể làm tăng nguy cơ ung thư da và các vấn đề về nội tiết. Ngoài ra, dầu khoáng còn có thể gây kích ứng da và mắt nếu tiếp xúc thường xuyên.

Ethylene oxide

Hóa chất này được sinh ra như một sản phẩm phụ trong quá trình ethoxylation, được dùng để giảm độ mạnh của một số chất tạo bọt trong sữa rửa mặt hoặc dầu gội. Ethylene oxide được xác nhận có khả năng gây ung thư hệ bạch huyết và huyết học và một số nghiên cứu còn chỉ ra tăng nguy cơ ung thư vú ở người lao động tiếp xúc. 

Hóa chất này bị cấm sử dụng trong mỹ phẩm tại EU, và tiếp xúc qua hít phải, nuốt phải hoặc da đều có thể ảnh hưởng đến hệ hô hấp, hệ thần kinh và sinh sản.

Kim loại nặng

Cadmium, arsenic, chromium được tìm thấy trong son môi, phấn mắt, kem nền và có thể gây ung thư, rối loạn nội tiết, các vấn đề phát triển và sinh sản. Silica tinh thể (quartz) được sử dụng trong son môi, phấn nền, có thể xâm nhập vào phổi qua hít phải và được IARC xác nhận là chất gây ung thư cho người.

Silica tinh thể (crystalline silica, quartz)

Thường được sử dụng trong son môi, phấn nền, kem chống nắng, lotion, dầu gội. Khi hít phải, silica tinh thể có thể xâm nhập sâu vào phổi và được IARC, NTP và Prop 65 xếp vào nhóm chất gây ung thư cho người. Tiếp xúc lâu dài có thể gây ung thư phổi, đồng thời ảnh hưởng đến mắt và hệ hô hấp.

Ngoài ra, còn có một số thành phần độc hại trong mỹ phẩm ảnh hưởng đến sức khỏe cần chú ý bao gồm: Parabens, Phthalates, Triclosan, Sodium Laureth Sulfate, Fragrance/Parfum, PEGs, Siloxanes, BHT and BHA,…

Cơ chế tác động đến cơ thể

Những hóa chất có nguy cơ gây ung thư trong mỹ phẩm không gây hại ngay lập tức, mà thường tác động âm thầm, tích lũy theo thời gian. Chúng có thể ảnh hưởng đến cơ thể qua nhiều cơ chế khác nhau.

Tổn thương DNA và đột biến gen: PAHs trong coal tar, silica tinh thể, formaldehyde có khả năng làm đứt gãy DNA hoặc gây đột biến, là bước đầu tiên dẫn đến ung thư.

Rối loạn nội tiết: Paraben, phthalates, benzene có khả năng mimicking hormone, làm tăng sinh tế bào bất thường.

Tích tụ lâu dài trong cơ thể: Cadmium, arsenic và các kim loại nặng khác có thể tích tụ và gây tổn thương nhiều cơ quan: thận, gan, tim, hệ thần kinh và da.

Ảnh hưởng hô hấp và da: Formaldehyde, silica, ethylene oxide gây kích ứng mắt, da, mũi, đường hô hấp khi tiếp xúc.

Những cơ chế này cho thấy việc tiếp xúc lâu dài, đặc biệt với các sản phẩm không rõ nguồn gốc, làm tăng nguy cơ ung thư và các bệnh lý khác.

Cách nhận biết và tránh mỹ phẩm nguy hại

Việc tiếp xúc lâu dài với một số thành phần nguy hại vẫn có thể tiềm ẩn rủi ro. Do đó, người tiêu dùng cần chủ động lựa chọn và kiểm soát sản phẩm làm đẹp để vừa đảm bảo hiệu quả, vừa bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Để giảm rủi ro, người tiêu dùng nên:

• Kiểm tra kỹ nhãn mác, tránh sản phẩm chứa formaldehyde và các chất giải phóng formaldehyde (quaternium-15, diazolidinyl urea, imidazolidinyl urea, DMDM hydantoin, 2-bromo-2-nitropropane-1,3 diol).
• Tránh phenacetin, coal tar, benzene, dầu khoáng chưa tinh chế, ethylene oxide, kim loại nặng (cadmium, arsenic, chromium) và silica tinh thể.
• Ưu tiên sản phẩm từ thương hiệu uy tín, đã được kiểm nghiệm và tuân thủ quy định quốc tế như EU, Nhật Bản.
• Sử dụng sản phẩm thử nghiệm trên vùng da nhỏ trước khi áp dụng toàn bộ.
• Giảm sử dụng quá nhiều sản phẩm cùng lúc để tránh tích tụ hóa chất.

Những bước này giúp bạn bảo vệ sức khỏe, đồng thời vẫn duy trì thói quen làm đẹp hàng ngày.

Tài liệu tham khảo

Balwierz, R., Biernat, P., Jasińska-Balwierz, A., Siodłak, D., Kusakiewicz-Dawid, A., Kurek-Górecka, A., Olczyk, P., & Ochędzan-Siodłak, W. (2023). Potential carcinogens in makeup cosmetics. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(5), 4780. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10048826/

Campaign for Safe Cosmetics. (n.d.). Known carcinogens. Retrieved from https://www.safecosmetics.org/chemicals/known-carcinogens/

American Cancer Society. (n.d.). Cosmetics and cancer risk. Retrieved from https://www.cancer.org/cancer/risk-prevention/chemicals/cosmetics.html

Trung tâm Y tế Quận 4. (n.d.). Các hóa chất có thể gây ung thư trong mỹ phẩm. Retrieved from https://trungtamytequan4.medinet.gov.vn/chuyen-muc/cac-hoa-chat-co-the-gay-ung-thu-trong-my-pham-cmobile14232-200910.aspx

Jacob, S. L., Cornell, E., Kwa, M., Funk, W. E., & Xu, S. (2019). Cosmetics and cancer: Adverse event reports submitted to the Food and Drug Administration. Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 12(7), 28–35. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6649728/