Thử độ khó của tiếng Nghệ Tĩnh - bạn hiểu được mấy level?

Những câu nói tiếng Nghệ An, Hà Tĩnh luôn khiến người nghe vừa tò mò vừa… “bó tay” vì độ khó hiểu và cách phát âm đặc trưng không lẫn vào đâu được. Với chất giọng nặng, tiết tấu nhanh và nhiều từ địa phương độc đáo, người ngoài vùng nghe mà cứ tưởng đang nói “mã code”. Thế nhưng, ẩn sau những câu nói tưởng như “hack não” ấy lại là nét duyên riêng, sự mộc mạc và cá tính rất đậm đà của con người xứ Nghệ - càng nghe, càng thấy thú vị và đáng yêu.

Cùng Chanh Tươi Review về thăm Nghệ Tĩnh để khám phá những câu nói độc lạ, dễ thương ấy trong bài viết dưới đây nhé!

Đặc điểm chung của tiếng Nghệ Tĩnh

Đặc điểm chung của tiếng Nghệ Tĩnh (phương ngữ được sử dụng tại hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh) là sự kết hợp của những nét đặc trưng về ngữ âm, thanh điệu và từ vựng, tạo nên một "giọng" riêng biệt và dễ nhận biết trong hệ thống các phương ngữ tiếng Việt.

Âm sắc trầm, nặng

Đây là đặc điểm nổi bật nhất. Giọng Nghệ Tĩnh thường có âm vực thấp và trầm hơn so với tiếng phổ thông (Hà Nội), tạo cảm giác "trọ trẹ" hoặc "nặng tiếng" đối với người nghe từ vùng khác.

Không phân biệt Thanh Hỏi và Thanh Ngã: Đây là một nét khu biệt quan trọng.

Phần lớn các từ mang dấu Hỏi (?) và Ngã (~) trong tiếng phổ thông đều được phát âm thành Thanh Nặng (.) hoặc gần giống thanh nặng (ví dụ: vẽ → vẹ, sẵn → sặn, cũng → cụng).

Phụ âm đầu

Giữ được sự phân biệt giữa một số phụ âm mà tiếng phổ thông (Hà Nội) đã nhập lại (ví dụ: tr và ch thường được phát âm rõ ràng, không nhập thành ch. Trẻ con vẫn là trẻ con, chứ không đọc thành Chẻ con).

Tính trực diện

Trong xưng hô, đôi khi người Nghệ Tĩnh lược bỏ đại từ nhân xưng ở đầu câu, khiến lời nói có vẻ mộc mạc, ngắn gọn, thậm chí hơi "cộc lốc" so với văn hóa xưng hô trang trọng của người Bắc Bộ.

Biểu cảm mạnh

Ngôn ngữ địa phương Nghệ Tĩnh thường gắn liền với dân ca Ví, Giặm, mang tính biểu cảm, tự sự cao, phản ánh đời sống lao động và tính cách chất phác, kiên cường của người dân nơi đây.

Một số từ Nghệ Tĩnh thông dụng

Tiếng Nghệ Tĩnh có một kho tàng từ vựng địa phương vô cùng phong phú, thường được gọi là Nghệ ngữ. Một số từ ngữ nổi tiếng đã trở thành "đặc sản" của vùng, tiêu biểu là:

Những câu nói tiếng Nghệ An, Hà Tĩnh khó theo từng level

Tiếng Nghệ Tĩnh được ví như “một ngôn ngữ riêng” – càng nghe càng thấy lạ, mà càng tìm hiểu lại càng thích. Để bạn dễ cảm nhận độ “khó nhằn” của giọng xứ Nghệ, Chanh Tươi Review chia thành 3 level – từ dễ đến “hack não” thật sự. Cùng thử xem bạn vượt được mấy cấp độ nhé!

Khó sương sương, nghe vẫn đoán được

Đây là level nhập môn dành cho những ai mới làm quen với tiếng Nghệ. Dù phát âm hơi khác một chút so với tiếng phổ thông, nhưng chỉ cần để ý ngữ cảnh là bạn vẫn có thể đoán được nghĩa của câu. Đảm bảo nghe một lúc là “bắt sóng” được liền!

1. Răng mà mi chưa đi học?
→ Sao mà mày chưa đi học?

2. Mần chi mà hì hụi cả buổi ri?
→ Làm gì mà cặm cụi cả buổi vậy?

3. Hắn đi mô rồi hề!
→ Nó đi đâu mất tiêu rồi!

4. Cấy ni tau nói mi nghe, đừng có cãi!
→ Cái này tao nói mày nghe, đừng có cãi!

5. Mi ăn chi chưa?
→ Mày ăn gì chưa?

6. Răng hấn nỏ qua nhà tau chơi nữa hè?
→ Sao nó không qua nhà tao chơi nữa thế?

7. Bựa ni bức ri, chắc mai mưa to hầy.
→ Hôm nay nóng bức thế này, chắc mai mưa to.

8. Tau đi ra chợ tỉ rồi về nhen!
→ Tao đi ra chợ một chút rồi về nhé!

9. Mi đừng có rứa nữa, tau mệt lắm rồi nà.
→ Mày đừng như vậy nữa, tao mệt lắm rồi đó.

10. Rứa là hắn nói phét chớ răng!
→ Vậy là nó nói dối chứ sao!

11. Mi coi răng mà đồ đạc bừa bại ri hề!
→ Mày coi sao đồ đạc bừa bộn thế kia!

12. Mần răng mà mi để cháy nồi cơm được hè!
→ Sao mày lại để cháy nồi cơm thế!

13. Tau nỏ tin mô, hắn nói rứa chớ mần chi được!
→ Tao không tin đâu, nó nói thế chứ làm gì được!

14. Răng mà trời tối om ri, chắc mưa to hầy.
→ Sao trời kia tối om thế, chắc sắp mưa to rồi.

15. Mi đi mô mà cả buổi nỏ chộ mặt mũi chi?
→ Mày đi đâu mà cả buổi chẳng thấy mặt mũi gì hết?

16. Hắn nói rứa chớ bụng hắn hung có chi mô!
→ Nó nói thế thôi chứ trong lòng không có gì đâu!

Khó hơn một chút, dịch câu được câu không

Bước sang level này, tiếng Nghệ bắt đầu “thách thức” khả năng nghe hiểu của bạn. Một vài từ nghe quen mà nghĩa lại… chẳng giống ai, khiến bạn phải căng tai, động não mới kịp hiểu người ta nói chi.

1. Mô rú mô khe mô nỏ chộ. Mô rào mô bể chộ mô mồ!
→ Đâu rừng, đâu khe, đâu không thấy. Đâu sông, đâu biển, thấy đâu nào!

2. Mi răng mà ngu như trốôc tru như rứa, có rứa mà cụng khung hiểu.
→ Mày sao mà ngốc như đầu trâu thế, có thế mà cũng không hiểu.

3. Bựa nớ đi ngoài cươi bấp cấy cẳng bổ trợt trúc cúi, mai đi mần không đặng.
→ Bữa đó đi ngoài sân vấp ngã trầy đầu gối, mai đi làm không được.

4. Nhìn chị nớ rành sọi mà mại chưa lấy nhông hầy!
→ Nhìn chị kia đẹp thế mà mãi chưa lấy chồng nhỉ!

5. O ni du ai? 
→ Cô này dâu nhà ai?

6. Ao ni su ri!
→ Ao này sâu thế!

7. Tau đi ra đây tí mi giự dằm cho tau nha.
→ Tao đi ra đây lát mày giữ chỗ cho tao nhé!

8. Dạo ni nhìn mi tra rứa.
→ Dạo này trông mày già thế.

9. Chắc hắn bị chấn mô đó.
→ Chắc nó đụng trúng đâu đấy.

10. Cấy đồ quẹt khu, nỏ mần chi nên hồn
→ Cái đồ bỏ đi, chẳng làm gì nên hồn.

11. Tau ngá lưng, mi khải cho tau cấy.
→ Tao ngứa lưng, mày gãi cho tao cái!

12. Mi làm rứa coi như đời mi truốt rồi đó.
→ Mày làm vậy xem như xong đời rồi đó.

13. Nuôi mại nỏ chộ nậy, cứ cọt cọt i hầy.
→ Nuôi mãi chả thấy lớn, cứ gầy gầy nhỉ.

14. Tù nói cho kì loại trốc tru nhà bây nghe nầy
→ Tao nói cho bọn mày nghe này

15. Ngao ngán i được.
→ Chán chả buồn nói.

16. Chạy theo đàng rọng, coi con me hấn có đi lạc không cấy.
→ Đi theo đường ruộng, xem có phải con bê đi lạc rồi không?

17. Cấy đồ nhởi nhớp rứa choa nỏ nhởi
→ Chơi bẩn thế, bọn tao không chơi.

18. A ri mi nì!
→ Thế này mày ơi!

19. Mi mần tau sinh rầy i được
→ Mày làm tao xấu hổ đến chết đi thôi.

20. Tau nói mi nghe, người Nghệ rứa đó, thẳng thắn, nói chi là nói thật, nỏ vòng vo chi mô!”
→ Mình nói bạn nghe, người Nghệ là vậy đó, thẳng thắn, nói gì là nói thật, không quanh co đâu!

Khó hack não, cần sự trợ giúp của “phiên dịch viên”

Đến level này thì xin chúc mừng – bạn đã chính thức bước vào “vùng lõi” của ngôn ngữ Nghệ Tĩnh! Những câu nói tiếng Nghệ An, Hà Tĩnh ở mức này không chỉ khác về âm mà còn mang sắc thái riêng của vùng miền, đôi khi chỉ dân bản địa mới “giải mã” được. 

1. Mi ra rồi à mần tao đợi mi gin chết. Mi mần chi mà lâu rứa enh mi kêu mần chi tề mai tao đến nhởi nha tao về đạ..

→ Mày ra rồi à, làm tao đợi gần chết. Mày làm gì mà lâu thế, anh mày kêu làm gì đó, mai tao đến chơi nha, tao về đã.

2. Ơ tề! Răng mi óc tru ờ rứa. Lấy cấy khu đọi mà chà cơn dao cho hần sắc ỳ đã nờ. Mi chọc tiết tì béc cị néc con vịt lên mà chọc. Mà nhổ lông thì nhổ ở lụ khu cuối cùng nở. Nói rứa mi thông chưa ?

→ Ơ hay! Sao mày óc trâu thế! Lấy cái đít chén mà mài con dao cho sắc! Mày chọc tiết thì mở nách con vịt lên mà chọc. Mà nhổ lông thì nhổ hết ở đít cuối cùng nha. Nói thế mày hiểu chưa?

3. To trốc rồi mà hần khùng biết một cấy chì chi trơn. Khổ ra rứa nở!

→ Lớn đầu rồi mà chả biết cái gì. Khổ thế đấy!

4. Tau bựa qua đi ăn giỗ, bị đít mất cấy dây chuyền tìm cho vàng mắt mà khung chộ mô.

→ Hôm qua đi ăn giỗ, bị đứt mất sợi dây chuyền mà tìm mãi không thấy đâu cả.

5. Bựa qua em đi múc mình nác bên nhà ôông hàng xóm, chộ trấy khế, em trộm rồi em cạp một méng, cha ôi hần chua lòm ik, khiếp đen…

→ Hôm qua em đi lấy nước bên nhà hàng xóm, thấy có cây khế, em mới hái một trái. Cắn một miếng mà nó chua, sợ luôn.

6. Có chi mô mồ, mi cứ mần gớm, nỏ biết ơ răng chơ cấy nớ nỏ khó mô.
→ Có gì đâu nào, mày cứ làm quá, không biết thế nào chứ cái đó không khó đâu.

7. Mấy trào rọng nác khô hai ung mụ tát nác trửa trưa nắng troạc trôốc tát gin trưa mì xong liệt i được, triều về cha mi tranh thủ đòi tru ra cày cho xong.

→ Mấy sào ruộng khô hai vợ chồng tát nước giữa trưa vỡ đầu tát đến gần trưa mới xong, mệt rũ ra, chiều về cha mày tranh thủ đưa trâu ra cày cho xong!

8. Eng e bay đi hoọc về ra sau nương hái nạm rau nấu méng keng bác thêm mấy cấy trớng ga trưa mà ăn.

→ Anh em tụi mày đi học về ra sau vườn hái nắm rau mà nấu canh, bắc thêm mấy cái trứng gà nữa mà ăn.

9. Mấy đứa bây ăn rồi nhác như lợn. Ăn rồi nằm trượn nong nỏ mần được cấy chi cả. Chộ cí cươi nhớp thì lấy trện quét cấy.

→ Mấy đứa mày ăn rồi làm biếng như con lợn. Ăn rồi nằm phơi bụng mà không làm được cái gì cả. Thấy cái sân bẩn thì lấy chổi ra mà quét cái đi!

10. Bựa ni mưa to, đường trơn đi coi khéo bổ, tau đi khi sớm đến dừ mà dép cứ tuột lia lịa. Răng mà trời cứ oải oải ri biết.

→ Hôm nay mưa to, đường trơn suýt ngã mấy lần, tôi đi từ sáng tới giờ mà dép cứ tuột hoài. Không hiểu sao thời tiết này lại thất thường thế!

11. Ở nhà lụt, nác lội đến trốc cúi. Rứa mà mấy ông bà ở quê còn chèo nốc đi mần. Rành siêng đọ.

→ Lũ về, nước đến đầu gối. Mà mọi người còn chèo thuyền đi làm. Siêng năng thật.

12. Tui nhủ thằng út hấn đi mua cho gói súp về bỏ canh chơ đang lạt mà trong nhà hết sạch. Rứa mà hấn chạy đi nhởi mô luôn, đến giờ ăn cơm còn phải xách đọi đi xin nhà họ. Rành rầy.

→ Bảo thằng út đi mua gói bột canh, chứ nấu đang nhạt mà trong nhà không còn nữa. Thế mà nó bỏ đi chơi quên luôn, đến giờ ăn còn phải cầm bát đi xin. Ngại ghê!

13. Nhủ o con du cầm cấy chủi ra quét cho mệ cái cươi với cái đàng, mà hấn cự đứng ngơ ngơ. Mà tui thì biết chi được giọng nhà hấn mà nói cho dễ hiểu. Mần tội tui phải ra chỉ tay chỉ việc cho mì hiểu.

→ Nói con dâu cầm chổi ra quét giúp mẹ cái sân, cái đường, mà nó không hiểu, cứ đứng như trời trồng. Mình thì không biết nói sao cho con nó hiểu, thế là phải ra chỉ tay chỉ việc mới được.

Thả thính bằng giọng Nghệ Tĩnh, nghe hài nhưng chân chất

Không cần hoa mỹ hay cầu kỳ, “thính” kiểu xứ Nghệ mang đậm chất quê – ngọt ngào, chân thành và dễ thương một cách rất tự nhiên. Dưới đây là một vài câu “thả thính” vừa vui, vừa tình kiểu Nghệ – để bạn thấy rằng, người xứ này tán cũng có duyên lắm đó!

1. Mi cười một cái, nắng Hà Tĩnh cũng phải thua luôn.

2. Tau không biết nói ngọt, chỉ biết thương mi thật lòng thôi.

3. Em có muốn mần con du mệ nhà enh khôông?
→ Em có muốn làm dâu mẹ nhà anh không?

4. Rứa rồi có tính mần rể mẹ choa không để biết nẻ. 
→ Thế rồi có tính làm rể mẹ em không để biết nè.

5. Răng mà nhìn mi ri, tim tau cứ đập loạn cả lên, chắc phải đi khám... khám tim yêu mất rồi!

6. Tau không giỏi nói lời hoa mỹ, nhưng thật lòng muốn dắt mi về ra mắt mẹ tau đó.

7. Mi mà chịu thương tau, tau hứa mỗi sáng nấu cháo lươn, mỗi chiều dắt đi hóng gió sông Lam.

8. Thương mi như người Nghệ thương tương Nam Đàn, càng mặn càng nhớ, càng xa càng thương.

9. Em có biết chi không, nụ cười em còn ấm hơn cả nắng Vinh giữa trưa hè đó!

10. Em chính là rọt gan của anh đó.

11. Đất Hà Tịnh đầy nắng và gió gấy Hà Tịnh vừa chịu khó lại đáng yêu. Nếu một mai mệ enh cần du thảo thì về đây mà kiếm đầy nhé.

→ Đất Hà Tĩnh đầy nắng và gió, gái Hà Tĩnh vừa chịu khó lại đáng yêu. Nếu một mai mẹ anh cần dâu thảo thì về đây mà kiếm nhé.

12. Đất Nghệ An mưa đã ngấm
Gái Nghệ An vừa ngắm đã say
Yêu em là nỏ phải chia tay.

13. Thanh Chương quê nhút anh nầy
Yêu đi để mệ chọn ngày đón du

14. Hưng Nguyên mảnh đất mặn mà
Còn em chỉ muốn đậm đà cùng anh

15. Quê em thịt chuột Yên Thành
Mời anh ghé lại chung tình cùng em

16. Nghệ An mảnh đất thiên tài
Cậu mà có tớ tương lai sáng ngời

17. Hà Tĩnh thì có cu đơ
Gặp anh em cứ ngẩn ngơ cả ngày

18. Đức Thọ nổi tiếng bánh gai
Còn anh nổi tiếng đẹp trai chung tình

19. Cẩm Xuyên Kẻ Gỗ thiên đường
Yêu em chỉ muốn lên phường kết hôn

20. Can Lộc rượu nếp không say
Gặp em một chút ngất ngây bao ngày!

21. Suối Tiên Hồng Lĩnh mộng mơ
Anh thì nhung nhớ chỉ chờ mỗi em!

22. Kỳ Anh mực nhảy rất tươi
Anh lỡ đắm đuối nụ cười em trao.

23. Vũ Quang non nước hữu tình
Em ừ một cái thì mình kết đôi.

Xem thêm: Ca dao, tục ngữ về Nghệ An

Mỗi tiếng nói, mỗi câu từ đều ẩn chứa tình cảm chân chất của con người xứ Nghệ – vừa gần gũi, vừa sâu sắc. Nếu bạn muốn hiểu thêm về nét duyên ngôn ngữ miền Trung, hãy thử lắng nghe và cảm nhận những câu nói tiếng Nghệ An, Hà Tĩnh nhé.