Hướng dẫn cách cho bé ăn dặm chuẩn phương pháp từ A đến Z

Cách cho bé ăn dặm đúng chuẩn là một vấn đề được các bố, các mẹ cực kỳ quan tâm đặc biệt là những bố mẹ trẻ, chưa có đủ kinh nghiệm. Khi bắt đầu qua ngưỡng cửa 6 tháng tuổi, trẻ bước vào thời kỳ tập ăn dặm, đây là thời kỳ quan trọng đối với sự phát triển đầu đời của trẻ. 

Mẹ đừng vội cho bé ăn dặm khi chưa đọc bài viết này nhé, Chanh Tươi Review sẽ gửi đến tất tần tật thông tin về việc ăn dặm cho bé ở bài viết này.

Tìm hiểu về quá trình ăn dặm cho trẻ

Ngay từ khi chào đời, sữa mẹ đã là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng đầy đủ và cân bằng để trẻ phát triển. Tuy nhiên, bắt đầu từ 6 tháng trở đi, hệ tiêu hóa của trẻ đã dần có thể tiêu hóa được những dạng thức ăn cơ bản, cùng với sự lớn lên của trẻ, trẻ cần nhiều chất dinh dưỡng hơn để phát triển. Quan trọng hơn cả là trẻ bắt đầu có hoạt động cơ hàm nhai, nuốt và hệ tiêu hóa bắt đầu cần vận hàng để làm việc.

Đây là thời điểm nên tìm cách cho bé ăn dặm phù hợp, nhằm bổ sung thêm thực phẩm thêm cho trẻ, nguồn dinh dưỡng chính trẻ nhận được vẫn là từ sữa mẹ hoặc sữa công thức. Vì vậy, trẻ bắt đầu có thể ăn dặm không có nghĩa là trẻ bỏ bú.

📌 MẸ NÊN BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU?

Trước khi bắt tay vào chuẩn bị dụng cụ hay thực đơn, mẹ cần xác định chính xác bé nhà mình đã đủ độ tuổi và xuất hiện các dấu hiệu sẵn sàng ăn dặm hay chưa. Xem ngay bài viết hướng dẫn chi tiết: Trẻ mấy tháng ăn dặm là tốt nhất và các dấu hiệu nhận biết

Trọn bộ dụng cụ ăn dặm cần thiết: Mẹ nên mua gì, bỏ gì?

Trên thị trường có vô vàn đồ ăn dặm, tuy nhiên mẹ không cần phải "gom cả thế giới" về nhà. Dưới đây là những món thực sự thiết yếu và kinh nghiệm chọn mua thực tế:

Đồ dùng cho bé ăn dặm

• Thìa ăn dặm: Khi mới tập cho bé ăn dặm thì nên chọn thìa được làm từ silicon hoặc nhựa mềm để không làm tổn thương nướu (lợi) còn nhạy cảm của bé. Thiết kế đầu tròn nhỏ, lòng nông sẽ dễ cho bé ăn hơn.
• Bát ăn dặm: Nên chọn bát nhựa cao cấp (BPA-free), bát silicone có đế hút chân không chống lật hoặc inox để tránh rơi vỡ và dễ vệ sinh. Bé giai đoạn này rất thích gạt tay làm đổ bát đồ ăn. 
• Yếm ăn dặm: Loại yếm vải sẽ mềm mại và bé sẽ hợp tác hơn trong việc mặc yếm, tuy nhiên khó vệ sinh hơn yếm nhựa và yếm nilon.
• Ghế ăn dặm: Nên chọn ghế dễ dàng vệ sinh, thiết kế chắc chắn và tùy theo nhu cầu mà có thể chọn ghế điều chỉnh độ cao thấp hoặc loại ghế có các chức năng khác đi kèm.

Đồ dùng chế biến ăn dặm:

• Nồi hấp: Nồi hấp chuyên dụng sẽ giúp mẹ chế biến đồ ăn dặm cho bé dễ hơn và giữa được chất dinh dưỡng của thực phẩm một cách tối đa.
• Nồi nấu cháo chậm: Loại nồi này rất hữu ích với cách cho bé ăn dặm theo kiểu truyền thống hoặc kiểu Nhật.
• Máy xay: Nên chọn máy xay cầm tay nếu bạn chỉ dùng nó cho mục đích ăn dặm. Còn nếu dùng cho cả gia đình thì nên mua máy xay dạng cối.
• Bộ chế biến ăn dặm kiểu Nhật (rây, chày, mài): Rất cần thiết cho tháng đầu tiên để rây cháo và củ quả mịn mà không bị vón cục.
• Hộp chia đồ ăn dặm (Khay trữ đông): Chọn khay silicone có nắp đậy an toàn để chia sẵn từng khẩu phần nước dùng (dashi) hoặc puree củ quả cho bé dùng dần trong tuần.

Danh sách thực phẩm Nên và Không Nên cho bé theo từng giai đoạn

Hệ tiêu hóa và thận của bé cần thời gian để thích nghi với các loại thực phẩm mới. Mẹ hãy tham khảo lộ trình giới thiệu thực phẩm chuẩn khoa học dưới đây:

Giai đoạn 4 tháng - 6 tháng:

Giai đoạn này chủ yếu là giúp bé làm quen với phản xạ nuốt thức ăn dạng sệt, sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng chính (chiếm 80-90%).

Đây là giai đoạn đầu tiên bé chuyển tiếp nguồn dinh dưỡng từ dạng lỏng là sữa mẹ sang dạng đặc ăn dặm, thế nên cần tìm mùi vị thực phẩm bé dễ chấp nhận làm quen và đặc biệt phải tốt cho hệ tiêu hóa non nớt của trẻ như: ngũ cốc và rau, quả.

Ngũ cốc bé có thể dùng tốt trong thời gian này là gạo và khoai lang, khoai tây. Phần lớn rau quả bé có thể ăn được tuy nhiên nên lưu ý với một vài loại đặc biệt như: củ sen, măng và nấm, chúng có thể gây dị ứng và khó tiêu cho bé.

Thịt được chấp nhận trong giai đoạn ăn dặm đầu tiên của bé nhưng các loại hải sản thì không nhé, bố mẹ lưu ý nha!

Thực phẩm NÊN dùng:

• Tinh bột: Cháo trắng rây tỷ lệ 1:10, khoai lang, khoai tây, bí đỏ, yến mạch.
• Rau củ & Trái cây: Cà rốt, cải ngọt, bí xanh, táo, lê, chuối, bơ (tất cả đều hấp chín và rây mịn).
• Đạm: Lòng đỏ trứng gà (ăn thử từng chút một), đậu hũ non, thịt lợn thăn, thịt ức gà.

Thực phẩm KHÔNG NÊN dùng: Hải sản (tôm, cua, mực), thịt bò (dễ gây khó tiêu), các loại nấm, măng.

Giai đoạn 6 tháng - 9 tháng:

Bé đã biết dùng lưỡi và nướu để bóp nát thức ăn mềm. Mẹ bắt đầu chuyển sang cháo vỡ hạt hoặc cháo nguyên hạt ninh nhừ. Bố mẹ cũng cần chú ý cung cấp thêm cho bé các dưỡng chất từ rau củ thiên nhiên và các loại ngũ cốc.

Ngũ cốc từ giai đoạn này bé hầu như đã có thể ăn được hết như: gạo, yến mạch, khoai tây, khoai lang, khoai môn ( khi chế biến làm sạch nhựa tránh gây đỏ rát miệng bé).

Giai đoạn này bé có thể tập ăn quen dần với một vài loại cá nhiều chất dinh dưỡng như: cá bơn, cá hồi, cá ngừ, cá nục. 

Thực phẩm NÊN dùng:

Đạm: Bổ sung thêm thịt bò, lòng đỏ trứng, tôm đồng, cá lóc, cá hồi (ngâm sữa tươi không đường 15 phút trước khi chế biến để khử tanh).

Rau củ: Cải bó xôi, súp lơ, cà chua, măng tây, củ dền, bí đỏ….bé cũng có thể ăn thêm củ sen nhưng mẹ lưu ý nên hầm nhừ trước khi cho bé ăn.

Lưu ý: Cho bé ăn thử từng loại đạm mới trong 2-3 ngày liên tiếp để theo dõi xem bé có bị dị ứng không.

Giai đoạn 9 tháng - 12 tháng:

Bé đã có thể ăn cháo nguyên hạt nguyên hạt đặc, cơm nhão và các món cắt khúc nhỏ để tập nhai.

Thực phẩm NÊN dùng: Bé có thể ăn hầu hết các loại thực phẩm của gia đình như cá biển, hải sản, thịt lợn, thịt bò, gia cầm, các loại đậu… tuy nhiên các mẹ lưu ý kỹ những vấn đề sau:

• Cá thu cho bé ăn loại tươi và ăn ít vì có thể bị dị ứng. 
• Thịt ức gà nên bỏ da trước khi chế biến.

Thực phẩm KHÔNG nên dùng:

• Gia vị (Muối, nước mắm, hạt nêm, đường): Nêm muối sớm sẽ gây áp lực lớn làm suy giảm chức năng thận của trẻ.
• Mật ong: Có nguy cơ gây ngộ độc Botulism cực kỳ nguy hiểm cho trẻ dưới 12 tháng.
• Thực phẩm chế biến sẵn: Xúc xích, thịt xông khói, đồ đóng hộp (chứa rất nhiều chất bảo quản và muối).

Hướng dẫn cách cho bé ăn dặm bằng 3 phương pháp

1. Ăn dặm theo phương pháp truyền thống

Đây là một phương pháp phổ biến và được nhiều gia đình sử dụng nhất hiện nay. Bố mẹ có thể dễ dàng theo dõi lượng thức ăn và quá trình chuyển loại thức ăn của bé dễ dàng.

Cách thực hiện đơn giản, đó là chuẩn bị nguyên liệu rồi dùng muỗng đưa thức ăn đã được xay nhuyễn, nghiền nát vào miệng cho bé ăn dặm. Mặc dù là phương pháp đơn giản, hiệu quả nhưng cách này lại tăng nguy cơ béo phì và kén ăn ở trẻ. 

2. Cách cho bé ăn dặm theo phương pháp BLW

Phương pháp BLW hay còn gọi là phương pháp ăn dặm tự chỉ huy, bé sẽ được tự lựa chọn, tự ăn với lượng thức ăn vừa phải được chuẩn bị sẵn. 

Bé sẽ được ăn các thức ăn dạng thô ngay từ khi tập ăn dặm. Mẹ sẽ hấp hoặc luộc các loại rau củ mềm rồi thái lát mỏng nhỏ vừa tầm tay rồi bày lên bàn cho bé tự cầm thức ăn đưa lên miệng. 

BLW tôn trọng sự lựa chọn và sở thích của bé một cách tối đa giúp tăng hứng thú của bé trong mỗi bữa ăn. Hơn nữa, giúp bé tập nhai và xứ lý nuốt thức ăn tốt ngay từ khi còn nhỏ. Tuy nhiên, mẹ sẽ phải dọn "bãi chiến trường" sau khi bé ăn và có thể bé sẽ không ăn đủ lượng cần thiết.

3. Phương pháp Ăn dặm Kiểu Nhật

Cách làm: Cho bé ăn riêng từng món (Cháo riêng, rau củ riêng, thịt cá riêng) từ mịn đến thô để bé cảm nhận nguyên vị của từng loại thực phẩm.

Ưu điểm: Giúp bé nhận biết hương vị tốt, không bị kén ăn, kích thích thói quen ăn thô đúng độ tuổi.

Nhược điểm: Mẹ mất nhiều thời gian chế biến và dọn rửa khay chén.

👉 Lời khuyên: Hiện nay, rất nhiều mẹ thông thái lựa chọn Phương pháp Ăn dặm Kết hợp (Ăn cháo kiểu Nhật/truyền thống vào bữa chính và cho bé tập bốc kiếu BLW vào bữa phụ hoặc cuối bữa) để vừa giúp bé tăng cân tốt, vừa giỏi kỹ năng nhai.

Thực đơn cho trẻ ăn dặm phổ biến

Sau khi tìm kiếm được một cách cho bé ăn dặm phù hợp với điều kiện và thời gian, các mẹ hãy sắp xếp và tạo nhiều menu đa dạng cho bữa ăn của bé. Như vậy vừa đảm bảo bé có đủ dinh dưỡng, vừa giúp bé không bị kén ăn.

Dưới đây là một số thực đơn đơn giản và dễ thực hiện cho mẹ tham khảo.

• Cháo trứng gà + khoai lang: Đun cháo trắng cùng khoai lang ninh nhừ, khi đủ độ mềm để bé có thể ăn thì cho thêm lòng đỏ trứng gà vào đun chín.
• Cháo tôm + rau dền: làm sạch, bỏ vỏ và xay tôm cho nguyễn, xay rau dền, sau đó nấu chung cùng cháo trắng đã ninh nhừ cho đến khi chín hẳn. 
• Cháo cá hồi + cải bó xôi: Cá hồi ngâm sữa để bớt tanh, bé dễ ăn hơn. Cải bó xôi xay rối. Khi cháo đã ninh nhừ sôi thì thả cá hồi vào, quấy cho thớ cá vỡ ra, sau đó cho rau cải vào đun sôi. 
• Cháo chim câu + bí đỏ: Chim câu lọc lấy thịt băm nhỏ, bí đỏ xay rối cho vào ninh nhừ cùng cháo trắng cho đến khi chín.
• Cháo thịt bò + măng tây + phomai: Thịt bò xay nhỏ, măng tây lấy ngọn non xay nhỏ rồi cho vào đun cùng cháo trắng đến khi sôi thì cho thêm phomai quấy đều. 

Các món cháo trên có thể thêm dầu cá hoặc dầu oliu khi cháo đã bớt nguội để bổ xung thêm omega 3 và 6 cho trẻ. Các món cũng có thể thêm phomai nếu trẻ thấy thích thú với vị phomai ngon ngậy trong cháo.

Những lưu ý quan trọng trong quá trình cho trẻ ăn dặm

• Cho trẻ ăn từ loãng đến đặc, từ ít đến nhiều. Đây là nguyên tắc đầu tiên khi bắt đầu tập cho trẻ ăn dặm.
• Lựa chọn những thực phẩm phù hợp với độ tuổi của trẻ. 
• Cho trẻ ăn theo nhu cầu của trẻ. Không ép trẻ ăn nếu tre không muốn vì có thể thức ăn không hợp khẩu vị hoặc trẻ đã bú no rồi. Nếu cố tình ép trẻ ăn sẽ làm cho trẻ ấn tượng mà sợ thức ăn, gây áp lực tâm lý cho trẻ, nếu thực sự trẻ đã no mà ép trẻ ăn có thể khiến dạ dày trẻ bị giãn đột ngột, trẻ bị đầy bụng, trào ngược dạ dày gây hại cho hệ tiêu hóa của trẻ. 
• Theo dõi những thay đổi của trẻ sau khi trẻ ăn dặm xem trẻ có bị dị ứng với loại thức ăn nào không, trẻ có bị khó tiêu hay không thích hợp với loại thức ăn nào, trẻ thích thú với món ăn gì. Phân của trẻ khi thải ra có tiêu hóa được dạng thức ăn đó không, trẻ có bị đi ngoài không.
• Lựa chọn những thực phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng, không có dư lượng những chất hóa học độc hại. Quá trình sơ chế cần giữ gìn vệ sinh an toàn thực phẩm, tránh để xảy ra tình trạng thực phẩm không còn tươi ngon, hoặc thực phẩm đã bị nhiễm khuẩn khi để ngoài môi trường quá lâu.
• Luôn bên cạnh trẻ trong quá trình ăn dặm để đảm bảo an toàn cho trẻ trong những trường hợp dị ứng, nghẹn, hóc.

Ăn dặm là một chặng đường dài cần nhiều sự kiên nhẫn. Hãy thả lỏng tâm lý, lắng nghe nhu cầu của con và tận hưởng từng khoảnh khắc nhìn bé cưng há miệng đón nhận những thìa thức ăn đầu đời nhé!

Trên đây Chanh Tươi đã gửi đến bạn những thông tin chi tiết nhất về quá trình ăn dặm cho trẻ. hy vọng bài viết sẽ cung cấp thêm những thông tin bổ ích và giúp bố mẹ có thêm kiến thức về cách cho bé ăn dặm phù hợp nhất.